شجره وسريان أنوار اين زيتونه در پيغمبر ما وأهل بيت أو كاملتر وبيشتر وتمامتر بود زيرا كه ايشان از همهء أنبياء وأوصياء أفضل بودند وامّت وسط وائمهء وسطى ايشان بودند وشريعت وسيرت وطريقت ايشان اعدل سير بود چنانچه حق تعالى فرموده است وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً « 1 » ، ومؤيد وسط بودن ايشان توسط در شرايع است چنانچه يهود بسوى مغرب نماز مىكردند ونصارى به سمت مشرق وقبلهء اين امّت ميان اين دو قبله واقع شده . وهمچنين در حكم وقصاص وديات وساير احكام ايشان را وسط قرار داده‌اند ، پس تشبيه نمود خدا حضرت إبراهيم عليه السّلام را از جهت تشعّب اين أنوار عظيمه از أو به زيتونه كه نه شرقيّه ونه غربيّه باشد يعنى منحرف نباشد از اعتدال بسوى افراط يا تفريط كه در ملت يهود ونصارى تحقق يافته ، وايماء كرد به شرقيّه بسوى نصارى وبه غربيّه بسوى يهود به اعتبار قبله‌هاى ايشان ؛ وممكن است كه مراد به آيهء كريمهء ، زيتونه باشد كه در وسط شجره باشد نه در شرق آن كه آفتاب بعد از عصر بر آن نتابد ونه در غرب آن كه آفتاب در أول روز بر آن نتابد ، پس تشبيه تمامتر وكاملتر مىشود . ومراد زيتونه در مشبّه مادهء بعيدهء علم است كه امامت وخلافتي باشد كه منبعش إبراهيم عليه السّلام است چنانچه حق تعالى به أو خطاب نمود كه إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً « 2 » وسرايت نمود در ذرّيّهء مقدسهء أو ؛ ومراد به زيت ، مواد غريبه است از وحى والهام ، وأضائت زيت عبارت از منفجر شدن علم است از اين مواد . وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ مراد از نار ، وحى است يا تعليم از بشر يا سؤال زيرا كه سؤال نيز آتش علم را برمىافروزد ، و نُورٌ عَلى نُورٍ را تأويل به امام بعد از امام فرموده براي آنكه هر امامي كه بعد از ديگرى مىآيد نور وعلم وحكمت الهى را در ميان خلق مىافزايد ، وبه اين نحو كه تقرير نموديم اين تأويل را متانت وحسن اين تأويل « كنار على

--> ( 1 ) . سورهء بقره : 143 . ( 2 ) . سورهء بقره : 124 .